Awake in the interregnum

This song by the Indigo Girls takes on a new meaning when yesterday seems like a lifetime ago, everyday a reincarnation, and tomorrow, a lifetime away.

Galileo’s head was on the block,
the crime was looking up the truth.
And as the bombshells of my daily fears explode
I try to trace them to my youth.
And then you had to bring up reincarnation
over a couple of beers the other night.
And now I’m serving time for mistakes made by another in another lifetime.
How long till my soul gets it right?
Can any human being ever reach that kind of light?
I call on the resting soul of Galileo
King of night vision, king of insight.
And then I think about my fear of motion,
which I never could explain.
Some other fool across the ocean years ago
must have crashed his little airplane.
How long till my soul gets it right?
Could any human being ever reach that kind of light?
I call on the resting soul of Galileo
King of night vision, king of insight.
I’m not making a joke, you know me; I take everything so seriously.
If you wait till the time till all souls get it right
then at least I know they’ll be no nuclear annihilation in my life time.
I’m still not right.
I offer thanks to those before me, that’s all I’ve got to say.
Cuz maybe you squandered big bucks in your lifetime
Now I have to pay.
But then again it feels like some sort of inspiration
To let the next life off the hook.
But she’ll say, Look what I had to overcome from my last life,
I think I’ll write a book.
How long till my soul gets it right?
Can any human being ever reach the highest light?
Except for Galileo, God rest his soul
King of night vision, king of insight.

(Teo, last ko na itong pagmomoda. Baka hindi mo na ma-bet itong blog ko at alisin ako sa links mo. Minsan na lang mag-update, ganito pa. Hehe.)

To anyone who was ever truly hurt. May we all heal, in time:

“Yet the anniversary of a death, a rape, a fire, a miscarriage, a betrayal, a deep humiliation, a mutilation can year after year extrude its splinters, almost to the day, into the scar tissue of the well-annealed self, determined to obliterate, to go on without looking back. Sometimes we can bring the thing forward, recognize why a certain time of year, even a certain light or smell, carries such disturbance or blankness in a life apparently ongoing. We can come to respect the recurrence, meet it halfway, not as interruption, but the kind of repetition by which (Time is the school) we learn.” –Adrienne Rich

Because of uploading and photo quality issues (hehe, paseryoso), I’ve moved my photoblog to http://cameracurse.wordpress.com. Kaunti pa lang ang laman nito, yung old photos ko ay nandoon pa rin sa http://cameracurse.blogspot.com. Maraming salamat!

Hindi siguro inakala ng mga taga-midya, na malamang noon ay bumubuwelo pa lamang sa pagkokober ng isa na namang taon ng mga sakuna at kontrobersiya, na magiging bahagi sila ng unang malaking eksena ng 2008. Isang advisory na inilabas ng Department of Justice ang nagbabala: ituturing na kriminal ang sinumang miyembro ng midya na susuway sa utos ng pulisya o militar sa panahon ng emergency. Ang sitwasyong-krisis sa mga rebeldeng sundalong Magdalo sa Manila Pen noong Nobyembre 29 at ang papel ng midya na nanatili sa loob ng otel nang sinalakay ito ng mga awtoridad ang pinaghalawan ng babala. Agad umalma ang mga grupo ng mga mamamahayag at lahat ng mga naniniwalang hindi dapat ikriminalisa ang trabahong ihatid sa mga mamamayan ang balita.

Makaraan ang ilang araw, marahil dahil na-presyur si DOJ Sek. Raul Gonzalez na ipaliwanag ang kautusang lubos na kinamumuhian lalo ng mga naniniwala sa liberal na demokrasya, isang destabilization plot o planong patalsikin sa poder si Arroyo ang inilahad na dahilan ng pagbababala sa midya. Ang petsa: Enero 22, ika-21 anibersaryo ng Mendiola Massacre. Huling araw ito ng Lakbayan o Martsa para sa Lupa, Pagkain, at Hustisyang Sosyal ng mga magsasaka mula pa sa malalayong rehiyon ng Timog Katagalugan, Bikol, Gitnang Luzon, Cagayan Valley, at Hilagang Luzon. Puntirya ng libu-libong mga magsasaka ang Mendiola, oo, pero hindi sila nahihibang isipin na mapapatalsik nila sa pagkilos na iyon ang isang pangulong, sa tuso at dahas, ay walang dadaig sa pagkapit sa kapangyarihang nakaw. Nais lamang nilang idaing kay Arroyo, tulad ng mga magsasaka noong 1987 kay dating pangulong Aquino, ang gutom at kawalang-hustisya na patuloy na namamayani sa kanayunang di pagmamay-ari nilang mga naglilinang ng lupa.

Pero heto na’t may tangkang busalan ang midya. Heto na’t inaresto ang limang sundalo na binansagang kasamahan ng mga rebeldeng Magdalo at diumano’y nasa akto ng paghahatid ng mga armas (Ang nabawing tatlong riple laban sa 10,000 pulis na ipapakalat sa Mendiola?) Ginagawa ng gobyerno ang lahat para mag-anyong destabilization plot ang isang lehitimong protestang kinakatawan ang nag-uumapaw na diskuntento ng mga mamamayan sa pang-ekonomiya at pampulitikang lagay ng bansa. Paulit-ulit na ang tugon ng mga lider ng oposisyon na ilan beses nang pilit idinawit sa parehong mga balak diumano. Ayon kay Anakpawis Rep. Crispin Beltran: “Anong gagawin namin sa gobyernong na-destabilize na ang sarili niya?”

Walang simpatiyang makukuha si Arroyo mula sa publikong sawa na, hindi sa mga protestang kung tutuusin maliliit at kakaunti pa, kundi sa gobyernong baon na sa leeg sa sariling kawalanghiyaan, mahilig pang mag-imbento ng mga multong nagsasawira lamang sa alaala ng pinakamarurumi nitong krimen. Marami na ang humihiling noon pa man ng pagpapatalsik sa pangulo, bakit sila susuporta sa praning na mga hakbang para pigilan ang isang pinagbibintangang plano?

Sa kabuuan, at pinatutunayan ng kasalukuyang pagtrato sa Lakbayan, wala nang pagbabalatkayo ang pagmamalupit ng gobyernong Arroyo sa mga magsasaka, na mayorya ng mga Pilipino. Tuwing sila’y nagsasama-sama sa lansangan, tinatawag silang mga destabilizer at binabalewala ang panawagan para sa tunay na reporma sa lupa. Tuwing sila’y nagsasama-sama sila sa kanayunan, tinatawag silang mga NPA, tinotortyur, at pinapatay (Ang pinakahuli ay si Teldo Rebamonte, dinukot ng Regional Mobile Group sa Masbate at natagpuan ang bangkay noong Enero 12).

Pero noong Disyembre lamang, ginamit ang mga magsasaka ng Sumilao, Bukidnon, para ibida ang Comprehensive Agrarian Reform Program at muling magmukhang maka-magsasaka (Huli niyang tinangka ito nang maglabas ng mga campaign poster na nag-aani siyang kuno, kumpleto ng kamisa-de-chino at sombrero). Nagdeklarang ibabalik ang lupaing kinamkam ng San Miguel Foods Inc. sa kanilang mga nagmartsa ng 1,700 kilometro makarating lamang ng Malakanyang. Ngayon, nasa Maynila muli ang 12 sa mga magsasaka para ireklamong di itinigil ng kompanya ang konstruksiyon sa kanilang lupa sa kabila ng utos ng pangulo.

Hindi mga destabilizer sa mata ng DOJ ang 55 magsasaka ng Sumilao, na may pareho namang karaingan sa 5,000 magsasakang naglakbay din at magpoprotesta sa Enero 22. Tulad ng mga bata sa Payatas at iba pang mukha ng karalitaan na pana-panahong niyayakag sa tabi ng pangulo, kinailangan ang mga magsasaka para likhain ang imahe ng pagka-mesiya ni Arroyo, na sa puntong ito ng kanyang pamumuno (isaisip na lamang ang P728-M Fertilizer Fund Scam) ay lalong nagiging kasuklam-suklam makita sa telebisyon o dyaryo. Kinailangan din ni Arroyo ang midya. Bagkus, hindi mga kriminal kung ituring ang mga mamamahayag na nagkober sa pagkawala ng hapis ng mga magsasakang pinaunlakan at pinangakuan ng pangulo, kahit di ito totoong balita (ang Manila Pen takeover ay kaganapang aktuwal, ang land takeover ay di maitaga sa bato maging ng Department of Agrarian Reform). Ito ang istabilidad sa pamamagitan ng panlilinlang—mabilis at mapayapa, bagaman pansamantala.

Ang istabilidad sa pamamagitan ng pananakot at dahas naman ay inirereserba para sa mga ayaw magpalinlang—tulad ng mga taga-midyang piniling maging saksi sa isang mahalagang pambansang krisis, tulad ng mga magsasakang tinraydor ng CARP at piniling iasa sa sariling lakas ang paggiit sa karapatan sa lupa’t pagkain. Parami nang parami ang mga tulad nila, kaya di nakapagtataka na ang eksenang sumalubong sa 2008 ay karugtong lamang ng maiigting na eksena ng tunggalian ng nakaraang mga taon.

Bilang mamamahayag, umaasa akong ikokober ko ang isang taon di lamang ng mga sakuna at kontrobersiya, kundi ng tagumpay ng mga di nagpapaloko at naghahanap ng istabilidad sa pamamagitan ng hustisya, na siyang tanging nagtatagal at para sa lahat.

Normally, hindi ako natutuwa sa disorganized na mga sulatin na gagawing entry sa blog, bilang bahagi ng aking attempt na mag-professionalize (haha). Pero kasi ang dami nang nangyaring hindi ko naisulat nang maayos, at pilit na kapag ipupursige ko pang gawing mga komentaryong may dangal. Kaya kunwari na lang, sa post na ito na halu-halong backlog, nasa friendster ako o multiply at basically nag-eexpress lang ng sarili para sa mga kaibigan, o sinuman sa mundo na may mapupulot dito, at higit sa lahat, para sa sariling hindi na nakakayanang sarilinin ang mga bagay-bagay. Tutal, bakasyon naman. And I badly need a break from my formal (writing) self. Pagpatak na ng Enero 1 ang pagbabalik sa top form, sa good running condition, sa pangangarir, ika nga. Sa ngayon, jolog lang tayo sabi ng utak ko.

* * *

Isang mahalagang proyekto ang sinawsawan at natapos nang halos hindi ko namalayan. Ito ang Surfacing: Photo Project on the Lives of the Families of Desaparecidos ng Projekt Desap. Makikita ang mga photo essay dito. Ang akin, pinamagatang “The Hint of a Beginning,” ay tungkol kay Noki, anak nina Prudencio Calubid at Celina Palma. Konsultant ng National Democratic Front of the Philippines si Calubid. Dinukot ang mag-asawa, kasama nina Gloria Soco, Ariel Belo, at Antonio Lacno, noong Hunyo 28, 2006. Basahin ang salaysay ng pagdukot dito.

Sa pagsunud-sunod kay Noki, natuklasan ko, gaya ng aking hinala, na sadyang may mundo ng kahulugan na hindi nahahabol ng kamera. O hindi ako siguradong nahabol nga ba ng aking kamera. Kayo na ang humusga. Ang mahalaga sa akin, sa proyektong ito, ang pakikipagkaibigan sa isang taong labis kong ikinatuwa, pangunahin dahil sa taglay na kontradiksyon at potensiyal ng kanyang karakter.

Pasaway na masunurin. Minsan mabulalas, minsan makimkim. Parang batang uhaw sa kaalaman at karanasan pero binatang cool na cool ang pagdadala sa sarili. Bumubulwak ang galit sa di inaasahang mga sandali. Mabait na bugnutin. Di nagpapakita kapag lumuluha. Masipag sa gawain pero tumatakas din.

At trip ko ang pagkusot ng kanyang makakapal na kilay na lagi niyang ginagawa. Hahaha.

Nakaka-miss din, ang maging paparazzi. Ang magpakaabala sa buhay ng iba. Pakiramdam ko nga, hindi ako nakalubog nang husto, nang gusto ko. Maraming ibang ginagawa, sabayan pa ng personal na trobol. Pero nakapaglaan din ng sapat-sapat na panahon. Kasama na ang ilang oras na paghihintay kapag late siya. Na honestly okay lang sa akin noon dahil nagkaroon ako ng excuse na tumunganga lang at mag-isip sa problemang kinabaliwan ko. Hehe.

Sa susunod kaming magkita, sabi ko ipahihiram ko sa kanya ang Six Young Filipino Martyrs at bibigyan ng xerox ng “Kabilang sa mga Nawawala,” short story ni Ricky Lee tungkol sa mga desap na nabasa ko kamakailan at iniyakan ko. Matatapos na raw niya yung libro ni Mao, na kinopyahan pa niya ng mga quotation.

Nagpunta akong Christmas party ng Desap sa Bantayog ng mga Bayani noong 28 para iabot sa kanya ang print at file copy ng mga litrato. (Noon ko lang rin nakitang nailadlad nang buo ang tarps ng Surfacing. Sayang at kaunti lang ang nakakita. Pero marami pa namang venue ang exhibit.) At natuwa ako, may regalo siya sa aking bead bracelet na galing sa probinsya. Akalain mong sweet pala ang aking alaga.

Salamat, Noki. Sa pagpapahintulot sa aking panoorin, at pag-eksperimentuhan ang maliit na kakahayan kong ipapanood sa iba, ang kakaiba mong pighati, sigla, at tapang–ang iyong hindi pagiging simpleng biktima.

FYI, napanood daw ni Gen. Jovito Palparan yung video wall ng Surfacing sa Robinson’s Galleria noong Human Rights Week. Siyempre walang talab ang sining sa mga walang kaluluwa. Sa mundo ng mga dapat, wala siyang armas at mga bodyguard at lahat ng mga kaanak ng mga desap ay naroroon, may malalaking batong hawak.

* * *

Na-dismiss na ng Davao Regional Trial Court ang kasong sibil para sa damages na isinampa sa amin ng tatay ko ng Lapanday Development Corporation, isang malaking kompanyang agrikultural na may-ari ng malalawak na sagingan sa Mindanao. Basahin ang istorya dito (Inquirer), dito (GMAnews.tv) at dito (Davao Today). Nakahinga na ng maluwag ang nanay ko. Hindi na raw mareremata ang bahay namin. Hahaha.

Siyempre may mas malalim akong mga nararamdaman hinggil dito, pero ibubuhos ko na lang sa di kopa matapus-tapos na photo essay hinggil sa patuloy na paglalason ng mga residenteng nakatira sa may mga sagingan sa Davao del Sur. At doon sa video documentary na ginagawa namin na di pa rin matapus-tapos. Hindi naman kasi namin (or at least ng tatay ko) tinantanan ang Lapanday and all other “United Fruit Company”-type plantations for that matter, kahit pa may kaso. Kaya siguro gigil na gigil sila sa amin (or at least sa kanya), ni hindi nga nag-attempt makipag-settle (as if din naman tatanggapin namin). Mabuti na lang minsan sinosorpresa pa tayo ng sistema ng hustisya dito. Pero yun nga, wala naman talagang tunay na hustisya para sa mga tunay na inapi at patuloy na inaapi. Hayun, dahan-dahan pa ring namamatay sa pestisidyo ang mga taga-Digos, habang walang kasing-bilis at dulas ang pagpasok ng tubo sa mga sagingang pang-export. At sila pa ang may ganang mang-habla.

* * *

Bagong taon na. Kaliwa’t kanan ang mga payo hinggil sa makabubuti kong gawin sa yugtong ito ng buhay ko. Salimbayan din sa aking kalooban ang mga dapat, di-dapat, gusto, ayaw, kinatatakutan, kinasasabikan.

Dapat umusad, umunlad. Di-dapat maparalisa o magpatali sa mga pagkakamali ng nakaraan at mga agam-agam sa hinaharap. Alam ang gusto pero ayaw pang tanggapin. Alam ang ayaw pero ginugusto pa rin. Natatakot sa naghihintay na mga pangarap at sa kakayahan/walang-kakayahang maabot ang mga ito. Nasasabik din, kahit sumubok man lang. Baka sakaling, lumigaya muli. Baka sakaling, matahimik na rin.

Baka sakaling may magbago. O baka sakaling may bago.

Ang alam ko lang sa ngayon, maraming kailangan paghusayan sa gawain–may bagong era of sorts sa Pinoy Weekly. Kailangang pagtulung-tulungan. At susundin ko na ang dakilang habilin ng dakilang mga kaibigan. In my own words (and this is as jolog as it can get now): let loose with granny goose/let it be with jollibee. Sa pagsusulat, sa pagkilos, sa lahat-lahat. At sumabay na lamang ang may bet, o may kaya. Or mag-isa kung wala talaga. Sabi nga nila, as a writer, you can never have enough solitude. Of course, that maxim could just be a defense mechanism for the lonely and insecure like so many things are. Hahaha. Okay, enough. Baka masyado nang nag-eenjoy ang nakatokang mangolekta ng aking online dossier sa paglalahad ko sa sarili na totally out of character. Hope to resume, er, professional blogging soon.