Awake in the interregnum

Mahal kong mambabasa,

Simula ngayong linggo, ititigil muna namin ang paglalabas ng dyaryong inyong tinangkilik sa nakaraang anim na taon. Isa itong masakit na desisyong ibinunga, hindi ng pagkasawang maglingkod sa inyo, kundi ng krisis pang-ekonomiyang sumasaklob sa buong bansa. Sadyang hindi kayang mabuhay, sa ngayon, ng isang progresibong pahayagan na inuuna ang hangaring makapagsilbi sa interes ng malawak na mardyinalisadong mga mamamayan kaysa sa interes ng kapital, o ng iilang nakagiginhawa na’t dominante pa rin ang makasariling tinig sa mass media.

Sabi nga nila, isang tinig ang nananahimik tuwing nagsasara ang isang dyaryo. Sa aming kaso, tinig ninyo–mga manggagawa, magsasaka, maralitang lungsod, kababaihan, estudyante, migrante, empleyado ng gobyerno at ng iba pang batayang sektor na nagpapatakbo ngunit siya ring inaapi’t inaalipin sa lipunan–ang mawawala.

Hindi ito tuluyan, dahil ipagpapatuloy namin ang paglalathala ng parehong de-kalidad na mga artikulo sa aming website. Pero sa bansa nating atrasado pa, mapagkumbaba kong aaminin, limitado ang saklaw na naaabot ng internet. Marami sa inyo, marahil, hindi nakakaharap sa kompiyuter dahil subsob sa pangaraw-araw na paghahanapbuhay o di kaya sa samu’t saring pakikibaka. Gayunpaman, ang kahit anong lagusan ay dapat samantalahin. Ineengganyo ko kayong buksan ang http://www.pinoyweekly.org tuwing may panahon at pagkakataon.

Simula’t sapul, malinaw ang layunin ng dyaryong ito: na maging dyaryo ng masa at para sa masa. Kailanman hindi namin kayo itinrato, gaya ng mainstream na mass media, na balon na maaaring pagkakitaan o mga utak na kayang paikutin para paigtingin pa ang elitistang kontrol sa lipunan. Narito kami para magmulat at magpakilos para sa pagbabagong hangad nating lahat.

Kaya’t tunay na nakabibiyak ng puso ang mawalay sa inyo, lalo sa panahon ngayon ng napakatinding krisis na pang-ekonomiya’t pampulitika–sama-sama sana nating binabagtas ito tungo sa mas malalim na pagkakaunawa at pakikisangkot bilang mga mamamayan. Pero maging kami ay biktima ng pananalasa ng nasabing krisis. Ang kalayaan sa pamamamahayag ay tulad din ng kalayaan ng bayan–huwad, dahil para lamang sa iilan na may kapangyarihan sa bisa ng kapital, at hindi ng prinsipyo.

Gayunpaman, nais kong pasalamatan kayo. Ang anim na taon kong pagsusulat para sa dyaryong ito ang bumubuo sa gulugod ng aking pagkatao. Marami akong natutunan sa paglangoy kapwa sa hanay ninyo at sa mga institusyon ng gobyernong dapat naglilingkod sa inyo. Bilang mamamahayag, nakita ko ang samu’t saring mukha ng pang-aapi at pagpapahirap sa mga mamamayan ng Estado na naninikluhod lamang sa mga negosyante’t dayuhan. Sa kalakhan, mahilig ito sa palusot sa kalokohan, paliwanag sa kapalpakan, pagpapabango sa sitwasyon, pagbibida ng kasinungalingan, at pandarahas sa paglaban.

Hindi mo kailangang maging mamamahayag para makita ito. Pero kailangan mong maging mamamahayag para maipaliwanag ito sa paraang magaang pero malaman at komprehensibo; at sa paraang lumilitaw at nararamdaman ang konkretong epekto ng mga usaping pambansa sa inyong sari-sariling buhay.

Pinakamasarap sa trabahong ito ang pakikisalamuha sa inyo–ang mapayaman ng inyong buhay at pakikibaka tuwing naririnig ang tungkol sa inyong mga sakripisyo, daing, pagsusumikap, at pangarap. Ang aking pagmamalasakit, pagmamahal, at higit sa lahat, pagpupugay sa inyong diwang palaban ang linggu-linggo kong sinubok patagusin sa mga sulatin (sa anyo man ng suring-balita, lathalain, o simpleng balita) at larawan.

Hinugutan ko ng mahahalagang aral ang mahaba-haba ring karanasan ng peryodismo para sa taumbayan. Kung nagkulang man ako, asahan ninyong pagsusumikapan ko, at ng iba pang manunulat ng Pinoy Weekly, na lalong magpahusay sa pagpapaabot sa inyo ng mga impormasyon at pagsusuring sandata para sa ikauunlad at ikalalaya ng bayan. Nawala man ang dyaryo, nariyan pa rin kami sa alternatibong espasyong tinatawag na cyberspace, o kung hindi man, sa mga larangang makapag-aambag pa rin sa kilusan para sa panlipunang pagbabago.

Hindi lamang ang tradisyunal na tungkuling maglabas ng mga katotohanan ang aming tinanganan sa Pinoy Weekly. Higit pa rito, naniniwala kaming ang aktibong pagpanig sa inyo, na tagapamandila di lamang ng katotohanan kundi maging ng katuwiran, ang pinakamataas na tungkulin (at karangalan) para sa isang mamamahayag. Muli, maraming salamat sa pambihirang pagkakataon. Anu’t anuman ang mangyari, umasa kayong uusbong at uusbong pa rin ang isang pahayagang matapat, mapanuri, at makabayan, dahil ito ang inyong hinihingi at nararapat sa inyo.

Ilang-Ilang D. Quijano (Manunulat at Online Editor, Pinoy Weekly)

* Inilathala sa Pinoy Weekly, Bolyum 7 Blg. 23, Hunyo 18 - 24, 2008

This song by the Indigo Girls takes on a new meaning when yesterday seems like a lifetime ago, everyday a reincarnation, and tomorrow, a lifetime away.

Galileo’s head was on the block,
the crime was looking up the truth.
And as the bombshells of my daily fears explode
I try to trace them to my youth.
And then you had to bring up reincarnation
over a couple of beers the other night.
And now I’m serving time for mistakes made by another in another lifetime.
How long till my soul gets it right?
Can any human being ever reach that kind of light?
I call on the resting soul of Galileo
King of night vision, king of insight.
And then I think about my fear of motion,
which I never could explain.
Some other fool across the ocean years ago
must have crashed his little airplane.
How long till my soul gets it right?
Could any human being ever reach that kind of light?
I call on the resting soul of Galileo
King of night vision, king of insight.
I’m not making a joke, you know me; I take everything so seriously.
If you wait till the time till all souls get it right
then at least I know they’ll be no nuclear annihilation in my life time.
I’m still not right.
I offer thanks to those before me, that’s all I’ve got to say.
Cuz maybe you squandered big bucks in your lifetime
Now I have to pay.
But then again it feels like some sort of inspiration
To let the next life off the hook.
But she’ll say, Look what I had to overcome from my last life,
I think I’ll write a book.
How long till my soul gets it right?
Can any human being ever reach the highest light?
Except for Galileo, God rest his soul
King of night vision, king of insight.

(Teo, last ko na itong pagmomoda. Baka hindi mo na ma-bet itong blog ko at alisin ako sa links mo. Minsan na lang mag-update, ganito pa. Hehe.)

To anyone who was ever truly hurt. May we all heal, in time:

“Yet the anniversary of a death, a rape, a fire, a miscarriage, a betrayal, a deep humiliation, a mutilation can year after year extrude its splinters, almost to the day, into the scar tissue of the well-annealed self, determined to obliterate, to go on without looking back. Sometimes we can bring the thing forward, recognize why a certain time of year, even a certain light or smell, carries such disturbance or blankness in a life apparently ongoing. We can come to respect the recurrence, meet it halfway, not as interruption, but the kind of repetition by which (Time is the school) we learn.” –Adrienne Rich

Normally, hindi ako natutuwa sa disorganized na mga sulatin na gagawing entry sa blog, bilang bahagi ng aking attempt na mag-professionalize (haha). Pero kasi ang dami nang nangyaring hindi ko naisulat nang maayos, at pilit na kapag ipupursige ko pang gawing mga komentaryong may dangal. Kaya kunwari na lang, sa post na ito na halu-halong backlog, nasa friendster ako o multiply at basically nag-eexpress lang ng sarili para sa mga kaibigan, o sinuman sa mundo na may mapupulot dito, at higit sa lahat, para sa sariling hindi na nakakayanang sarilinin ang mga bagay-bagay. Tutal, bakasyon naman. And I badly need a break from my formal (writing) self. Pagpatak na ng Enero 1 ang pagbabalik sa top form, sa good running condition, sa pangangarir, ika nga. Sa ngayon, jolog lang tayo sabi ng utak ko.

* * *

Isang mahalagang proyekto ang sinawsawan at natapos nang halos hindi ko namalayan. Ito ang Surfacing: Photo Project on the Lives of the Families of Desaparecidos ng Projekt Desap. Makikita ang mga photo essay dito. Ang akin, pinamagatang “The Hint of a Beginning,” ay tungkol kay Noki, anak nina Prudencio Calubid at Celina Palma. Konsultant ng National Democratic Front of the Philippines si Calubid. Dinukot ang mag-asawa, kasama nina Gloria Soco, Ariel Belo, at Antonio Lacno, noong Hunyo 28, 2006. Basahin ang salaysay ng pagdukot dito.

Sa pagsunud-sunod kay Noki, natuklasan ko, gaya ng aking hinala, na sadyang may mundo ng kahulugan na hindi nahahabol ng kamera. O hindi ako siguradong nahabol nga ba ng aking kamera. Kayo na ang humusga. Ang mahalaga sa akin, sa proyektong ito, ang pakikipagkaibigan sa isang taong labis kong ikinatuwa, pangunahin dahil sa taglay na kontradiksyon at potensiyal ng kanyang karakter.

Pasaway na masunurin. Minsan mabulalas, minsan makimkim. Parang batang uhaw sa kaalaman at karanasan pero binatang cool na cool ang pagdadala sa sarili. Bumubulwak ang galit sa di inaasahang mga sandali. Mabait na bugnutin. Di nagpapakita kapag lumuluha. Masipag sa gawain pero tumatakas din.

At trip ko ang pagkusot ng kanyang makakapal na kilay na lagi niyang ginagawa. Hahaha.

Nakaka-miss din, ang maging paparazzi. Ang magpakaabala sa buhay ng iba. Pakiramdam ko nga, hindi ako nakalubog nang husto, nang gusto ko. Maraming ibang ginagawa, sabayan pa ng personal na trobol. Pero nakapaglaan din ng sapat-sapat na panahon. Kasama na ang ilang oras na paghihintay kapag late siya. Na honestly okay lang sa akin noon dahil nagkaroon ako ng excuse na tumunganga lang at mag-isip sa problemang kinabaliwan ko. Hehe.

Sa susunod kaming magkita, sabi ko ipahihiram ko sa kanya ang Six Young Filipino Martyrs at bibigyan ng xerox ng “Kabilang sa mga Nawawala,” short story ni Ricky Lee tungkol sa mga desap na nabasa ko kamakailan at iniyakan ko. Matatapos na raw niya yung libro ni Mao, na kinopyahan pa niya ng mga quotation.

Nagpunta akong Christmas party ng Desap sa Bantayog ng mga Bayani noong 28 para iabot sa kanya ang print at file copy ng mga litrato. (Noon ko lang rin nakitang nailadlad nang buo ang tarps ng Surfacing. Sayang at kaunti lang ang nakakita. Pero marami pa namang venue ang exhibit.) At natuwa ako, may regalo siya sa aking bead bracelet na galing sa probinsya. Akalain mong sweet pala ang aking alaga.

Salamat, Noki. Sa pagpapahintulot sa aking panoorin, at pag-eksperimentuhan ang maliit na kakahayan kong ipapanood sa iba, ang kakaiba mong pighati, sigla, at tapang–ang iyong hindi pagiging simpleng biktima.

FYI, napanood daw ni Gen. Jovito Palparan yung video wall ng Surfacing sa Robinson’s Galleria noong Human Rights Week. Siyempre walang talab ang sining sa mga walang kaluluwa. Sa mundo ng mga dapat, wala siyang armas at mga bodyguard at lahat ng mga kaanak ng mga desap ay naroroon, may malalaking batong hawak.

* * *

Na-dismiss na ng Davao Regional Trial Court ang kasong sibil para sa damages na isinampa sa amin ng tatay ko ng Lapanday Development Corporation, isang malaking kompanyang agrikultural na may-ari ng malalawak na sagingan sa Mindanao. Basahin ang istorya dito (Inquirer), dito (GMAnews.tv) at dito (Davao Today). Nakahinga na ng maluwag ang nanay ko. Hindi na raw mareremata ang bahay namin. Hahaha.

Siyempre may mas malalim akong mga nararamdaman hinggil dito, pero ibubuhos ko na lang sa di kopa matapus-tapos na photo essay hinggil sa patuloy na paglalason ng mga residenteng nakatira sa may mga sagingan sa Davao del Sur. At doon sa video documentary na ginagawa namin na di pa rin matapus-tapos. Hindi naman kasi namin (or at least ng tatay ko) tinantanan ang Lapanday and all other “United Fruit Company”-type plantations for that matter, kahit pa may kaso. Kaya siguro gigil na gigil sila sa amin (or at least sa kanya), ni hindi nga nag-attempt makipag-settle (as if din naman tatanggapin namin). Mabuti na lang minsan sinosorpresa pa tayo ng sistema ng hustisya dito. Pero yun nga, wala naman talagang tunay na hustisya para sa mga tunay na inapi at patuloy na inaapi. Hayun, dahan-dahan pa ring namamatay sa pestisidyo ang mga taga-Digos, habang walang kasing-bilis at dulas ang pagpasok ng tubo sa mga sagingang pang-export. At sila pa ang may ganang mang-habla.

* * *

Bagong taon na. Kaliwa’t kanan ang mga payo hinggil sa makabubuti kong gawin sa yugtong ito ng buhay ko. Salimbayan din sa aking kalooban ang mga dapat, di-dapat, gusto, ayaw, kinatatakutan, kinasasabikan.

Dapat umusad, umunlad. Di-dapat maparalisa o magpatali sa mga pagkakamali ng nakaraan at mga agam-agam sa hinaharap. Alam ang gusto pero ayaw pang tanggapin. Alam ang ayaw pero ginugusto pa rin. Natatakot sa naghihintay na mga pangarap at sa kakayahan/walang-kakayahang maabot ang mga ito. Nasasabik din, kahit sumubok man lang. Baka sakaling, lumigaya muli. Baka sakaling, matahimik na rin.

Baka sakaling may magbago. O baka sakaling may bago.

Ang alam ko lang sa ngayon, maraming kailangan paghusayan sa gawain–may bagong era of sorts sa Pinoy Weekly. Kailangang pagtulung-tulungan. At susundin ko na ang dakilang habilin ng dakilang mga kaibigan. In my own words (and this is as jolog as it can get now): let loose with granny goose/let it be with jollibee. Sa pagsusulat, sa pagkilos, sa lahat-lahat. At sumabay na lamang ang may bet, o may kaya. Or mag-isa kung wala talaga. Sabi nga nila, as a writer, you can never have enough solitude. Of course, that maxim could just be a defense mechanism for the lonely and insecure like so many things are. Hahaha. Okay, enough. Baka masyado nang nag-eenjoy ang nakatokang mangolekta ng aking online dossier sa paglalahad ko sa sarili na totally out of character. Hope to resume, er, professional blogging soon.

Only recently did I notice that Bukaneg tagged me to reveal 10 weird/little known things about me. I have vowed not reveal much personal stuff on this blog in an attempt to keep the dignity of privacy, but what the hell. As my friend Teo says, who needs the National ID System when everybody keeps posting information on Friendster anyway? So for the sake of being a good sport, here goes:

1. I once voluntarily gave my cell phone to a hold-upper. It was actually another fellow-passenger near the jeep’s exit tinkering with a flashy Nokia model who was being pointed at with a knife, but the stubborn bloke refused to hand it over and went deep inside the vehicle to defend it with dear life and endanger ours. The hold-upper was going crazy and threatening to kill. His eyes were bloodshot red. On instinct, I handed mine over instead. Hahaha. It was a Nokia 5110. The hold-upper was quite surprised but took it anyway. Only then did the fellow-passenger give his. I just kept telling myself, I probably saved his life. I wanted a new cell phone model anyway.

2. I always ate voraciously, like a “growing kid,” my officemates used to say, until about a year ago. Now I only do so on occasion.

3. With the right people, I give little jumps when unbearably excited over something.

4. I find endearing people who misspell my name as Ylang-Ylang. I’ve been called, both intentionally and unintentionally, Malaya, Liwayway, Sanggumay, Kalachuchi, Waling-Waling, Lang-Lang, Olang-Olang, and worst of all, Ilaw-Ilaw (by no less than Prof. Bobby Tuazon).

5. I am planning on converting to the Iglesia Filipina Indipendiente during the upcoming christening of a godson, along with the parents of said godson and a fellow-godmother. As Caloy Conde says, if you’re going to commit your soul to a religion, it might as well be one that you agree with.

6. I buy the least expensive beautiful things I find in my travels. But I don’t display or use them, not the least because my room is small and cramped and unbefitting of them. They’re all kept in a container under my bed, still smelling wonderful and of the countries/places they came from, waiting for the day that they would be given the proper space and honor.

7. My temper unleashes fastest when confronted with snooty security guards.

8. I have the utmost difficulty sticking with health resolutions, frequently vacillating between two voices: “Life is short” and “Life is short, don’t make it shorter.” The latter is that of my father’s.

9. Once asked in class “What is happiness for you?” I responded on the top of my head, “Love and art.”

10. I am currently crazed over John Berger and have exhorted an aunt in the U.S. to buy all of his books for me.

My being a good sport ends here and I refuse to tag anyone else in these kind of blogging games. Hahaha. 

* * *

I have posted Digos City travel pictures here. Will later post more serious photographs with text later on, about the effects of aerial spraying of pesticides in banana plantations on communities. It was my first documentary filmmaking experience, and it was fun and unexpectedly, a bit exciting. A day after Bam2x and I went around interviewing people, two men in a motorcycle started asking around for us. They caught up with us on the fourth day, early morning. We were trying to film the actual aerial spraying, something so critically timed, when the two men in loose sweatshirts, guns and walkie-talkies bulging, asked us to stop. We were in a public highway, we pointed out, but they said that what we were filming (the airplane) was private property. Imagine that. We could have, but we weren’t sure of the kind of “culture” that prevailed over there, so we chose not to assert. T’was a waste, but, we figured we could do it another day in a more guerilla-like manner. Unfortunately, the weather cooperated with the enemy and the aerial spraying we expected didn’t happen again. This proves, company’s really paranoid now. Which makes it even more satisfying to irk.